งานวิจัยล่าสุดจาก MIT เพิ่งเผยข้อมูลน่าตกใจว่าการฝากชีวิตไว้กับ Chatbot มากเกินไปส่งผลเสียต่อความสามารถในการคิดวิเคราะห์และการแยกแยะข้อมูลผิดๆ ถูกๆ ของสมองเราอย่างจัง
งานวิจัยนี้ติดตามพฤติกรรมกลุ่มตัวอย่างที่ทดสอบทักษะการแยกแยะข่าวจริงและข่าวปลอม โดยพบว่าแม้เครื่องมืออย่าง ChatGPT หรือ Claude จะช่วยให้การตรวจจับข้อมูลแม่นยำขึ้นในระยะสั้น แต่ผลเสียระยะยาวคือผู้ที่พึ่งพา AI ตลอดเวลาจะทำผลงานได้แย่ลงเมื่อต้องกลับมานั่งคิดวิเคราะห์ด้วยตัวเองโดยไม่มีตัวช่วย
สาเหตุสำคัญเป็นเพราะตัวระบบ AI มักถูกออกแบบมาให้มุ่งเน้นการหาคำตอบที่ถูกต้องที่สุดให้เร็วที่สุด มากกว่าจะสอนให้ผู้ใช้งานได้ฝึกกระบวนการทางความคิด เมื่อสมองคุ้นชินกับการป้อนคำสั่งแล้วรับคำตอบสำเร็จรูปไปใช้ ความสามารถในการตั้งคำถามและไตร่ตรองด้วยเหตุผลของคนเราจึงถดถอยลงตามไปด้วย
สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือความมั่นใจที่เกินจริง เพราะผู้เข้าร่วมทดสอบหลายรายเชื่อว่าตัวเองฉลาดขึ้นหรือมีทักษะการแยกแยะข้อมูลดีขึ้น ทั้งที่ในความเป็นจริงผลการทดสอบเชิงประจักษ์กลับสวนทางกัน ความรู้สึกที่ว่ามีผู้ช่วยที่ฉลาดคอยตอบคำถามอยู่ข้างกายมักทำให้คนเราวางใจและคล้อยตามข้อมูลเหล่านั้นไปโดยง่าย
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าต้องเลิกใช้เทคโนโลยีเหล่านี้ไปเสียทีเดียว นักวิจัยแนะนำว่ากุญแจสำคัญอยู่ที่การรู้จักจังหวะการใช้งาน หากได้ลองฝึกคิดหรือพยายามแก้ปัญหาด้วยตัวเองก่อนในเบื้องต้น แล้วค่อยหันไปใช้ AI เพื่อตรวจสอบข้อมูลหรือเพิ่มมุมมองใหม่ๆ ทีหลัง แบบนี้จะช่วยพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ให้แข็งแกร่งกว่าเดิม
ในยุคที่ข้อมูลมหาศาลไหลบ่าเข้ามาทุกวัน การรู้เท่าทันเทคโนโลยีจึงเป็นทักษะที่สำคัญพอๆ กับความรู้ทั่วไป การเลือกใช้เครื่องมือให้เป็นและหมั่นลับคมความคิดของตัวเองอยู่เสมอจะช่วยให้มนุษย์เรายังคงเป็นเจ้านายของ AI ไม่ใช่กลายเป็นเพียงผู้ตามที่ขาดทักษะการตัดสินใจไปในที่สุด
