เมื่อ Gemini แทรกซึมทุกมุมของ Google กับความจริงเรื่องความเป็นส่วนตัวที่อาจเลือกไม่ได้

หลายคนอาจกำลังภาวนาให้กระแสฟองสบู่ AI จบลงในเร็ววัน แต่สำหรับ Google แล้ว เทคโนโลยี Generative AI คืออนาคตที่ต้องไปให้ถึง ทำให้ตอนนี้เราเริ่มเห็น Gemini เข้าไปแทรกซึมอยู่ในทุกส่วนของบริการที่เราใช้ ไม่ว่าจะเป็น Gmail หรือ Drive ซึ่งแน่นอนว่า AI เหล่านี้กระหายข้อมูลเป็นที่สุด แม้ Google จะยืนยันว่าให้ความสำคัญกับความเป็นส่วนตัว แต่ความจริงที่เกิดขึ้นกลับดูวุ่นวายและซับซ้อนกว่านั้นมาก เพราะการเข้าถึงข้อมูลของ Gemini นั้นขึ้นอยู่กับว่าใช้งานผ่านช่องทางไหน และการพยายามปฏิเสธไม่ให้ระบบเก็บข้อมูลก็อาจทำให้ต้องเจอกับสิ่งที่เรียกว่า Dark Patterns หรือการออกแบบหน้าจอที่ขัดขวางผลประโยชน์ของผู้ใช้งาน

ประเด็นที่น่ากังวลที่สุดคือการที่ Google นำข้อมูลส่วนตัวไปฝึกฝน AI ซึ่งก่อนหน้านี้ Google เคยยืนยันมาตลอดว่าไม่ใช้เนื้อหาในอีเมลเพื่อการโฆษณา แต่ในยุคของ AI ข้อมูลเริ่มมีความคลุมเครือมากขึ้น แม้ Google จะออกมาบอกว่าเนื้อหาใน Google Workspace ของคุณจะไม่ถูกนำไปใช้ฝึกโมเดลพื้นฐานโดยตรง แต่เมื่อใดก็ตามที่สั่งให้ Gemini ช่วยสรุปงานหรือจัดการไฟล์ ผลลัพธ์ที่ AI สร้างออกมานั่นแหละที่อาจกลายเป็นวัตถุดิบในการฝึกฝนเพื่อทำให้มันเป็นผู้ช่วยที่ฉลาดขึ้น โดยที่เราไม่มีทางรู้เลยว่าระบบคัดกรองข้อมูลส่วนบุคคลนั้นทำงานได้มีประสิทธิภาพแค่ไหน

หากต้องการปิดกั้นไม่ให้ข้อมูลถูกนำไปฝึก AI ต้องเข้าไปปิดฟีเจอร์ที่ชื่อว่า Gemini Apps Activity ซึ่งหน้าตั้งค่านี้ถูกซ่อนไว้ค่อนข้างลึกและหาได้ยากมาก ที่สำคัญคือถ้าเลือกที่จะไม่บันทึกกิจกรรมเพื่อความปลอดภัย ข้อมูลประวัติการแชททั้งหมดจะหายไปด้วย กลายเป็นการบังคับให้ผู้ใช้ต้องเลือกระหว่างความเป็นส่วนตัวกับความสะดวกในการใช้งาน ซึ่งผู้เชี่ยวชาญมองว่านี่คือการบีบบังคับรูปแบบหนึ่งที่ไม่ได้เคารพการตัดสินใจของผู้ใช้อย่างแท้จริง เพราะแม้แต่ในเมนูการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวหลักของบัญชี Google ก็ยังไม่มีลิงก์เชื่อมโยงไปยังส่วนนี้อย่างที่ควรจะเป็น

Google ไม่ได้เพียงแค่ต้องการข้อมูลไปฝึกฝนเท่านั้น แต่ยังต้องการให้ AI กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของคุณ เพื่อตอบโจทย์การลงทุนมหาศาลที่คาดว่าจะสูงถึง 185,000 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 6,789,500 ล้านบาท ภายในปี 2026 นี้ ด้วยเหตุนี้ฟีเจอร์ Gemini จึงถูกตั้งค่าให้เปิดใช้งานเป็นค่าเริ่มต้นใน Gmail ไม่ว่าจะเป็นการช่วยเขียนอีเมลหรือสรุปเนื้อหา และการจะปิดฟีเจอร์เหล่านี้ก็เป็นเรื่องที่น่าหงุดหงิดใจ เพราะไม่มีปุ่มเปิดปิดแยกส่วนแบบเฉพาะเจาะจง ทำให้ผู้ใช้ที่ต้องการความเป็นส่วนตัวต้องเผชิญกับขั้นตอนที่ยุ่งยากเกินความจำเป็น

ความน่าปวดหัวอีกอย่างคือ เมื่อพยายามปิดฟีเจอร์ Smart Features ใน Gmail เพื่อกำจัด Gemini ระบบจะปิดความสามารถอื่นๆ ที่มีมานานแล้วไปด้วย เช่น การคัดแยกแท็บอีเมลขยะหรือโปรโมชัน รวมถึงการติดตามสถานะพัสดุ ซึ่งส่งผลให้กล่องจดหมายเละเทะในทันที นี่คือตัวอย่างที่ชัดเจนของกลยุทธ์การขัดขวางเพื่อให้ผู้ใช้เปลี่ยนใจกลับมาเปิดใช้งานอีกครั้ง การมัดรวมเอาฟีเจอร์ที่จำเป็นเข้ากับ AI ที่ผู้ใช้อาจไม่ต้องการ จึงเป็นเทคนิคที่ทำให้การปิดใช้งาน Gemini แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยในทางปฏิบัติ

ในโลกเทคโนโลยีที่มีผู้ใช้งานนับพันล้านคน พลังของการตั้งค่าเริ่มต้น (Defaults) นั้นมหาศาลมาก เพราะคนส่วนใหญ่มักไม่ค่อยเข้าไปเปลี่ยนค่าที่ระบบตั้งมาให้แต่แรก Google รู้ซึ้งถึงข้อนี้ดีและใช้มันเป็นเครื่องมือในการผลักดันให้ AI เข้าถึงทุกคน ไม่ว่าจะเป็นการแชร์ข้อมูลเพื่อฝึกฝนหรือการสรุปผลอัตโนมัติ แม้ผู้ใช้จะมีสิทธิ์เปลี่ยนค่าเหล่านั้น แต่ด้วยการออกแบบที่ซับซ้อนและการตัดฟีเจอร์อื่นที่จำเป็นทิ้งเมื่อมีการปิดใช้งาน ทำให้คำว่าทางเลือกที่ Google มอบให้ ดูเหมือนจะเป็นเพียงภาพลวงตาในโลกยุค AI เท่านั้นเอง